درباره‌‌ی انقلاب آرام ایران (سقوط حکومت پهلوی)

هدف من از طرح ايده انقلاب آرام به عنوان مفهومي جامعه شناختي، تبيين گفتمان فرهنگي و چگونگي ساخت هويت ملي ايراني طي دوران پيش از انقلاب 1357 است که از سوي شخصيتها و نهادهاي حکومتي در عصر پهلوي دوم صورت گرفته است يک چرخش تاريخي راديکال در گفتمان حکومت پهلوي که از سالهاي اول دهه 1340 آغاز شد و طي دو دهه نوعي هويت حکومتي بديع را هستي داد. اين تغيير گفتماني حکومت از آن جهت انقلاب به حساب ميآيد زيرا تحول راديکال و جسورانه اي است که از سنت ملي گرايي عصر رضاشاه، تجددخواهي ،سکولار، برجسته نمودن تاريخ ايران پيش از اسلام و ايد? نزديکي هويت ملي ايرانيان با تمدن اروپايي به ميزان زيادي فاصله مي گيرد و با دست زدن به يک «قمار بزرگ»، پادشاهي پهلوي دوم را با هويتي نوين و مبتني بر عناصر ديگري همچون معنويت گرايي عرفاني، غرب ستيزي و نوعي اسلام ايراني تعريف ميکند اما اين انقلابي آرام بود از آن جهت که به شکلي باورنکردني از چشم عموم پنهان ماند؛ انقلابي که شايد بتوان گفت پيش درآمد تحقق انقلابي ديگر کند. بود، با اين حال به شکل جدي مورد توجه قرار نگرفت و از ديد عمومي نهان گشت. اين تحول فرهنگي و سياسي به صورت علني و در ملأعام و عمدتاً از سوي نهادهاي حکومتي تبليغ و تبيين گرديد و پهلوي دوم قصد پنهان کردن آن را نداشت. نشانه هاي غرب ستيزي حکومتي شور و اشتياق به معنويت گرايي و انزجار از فرهنگ مادي گرايانه عصر تجدد و حتي اظهار علاقه نسبت به فرهنگ و ارزشهاي پيش از دوران مدرن ايران در نوشته ها، سخنرانيها و مصاحبه هاي سران حکومت به وفور ديده مي شود. گذشته از آن، در دو دهه آخر سلطنت پهلوي دوم گفتمان فرهنگي جديد حکومت در سينما، تئاتر، موسيقي و در زمينههاي مختلف هنري از جايگاه ويژه اي برخوردار است. عليرغم اينکه اين امر اساساً در عرصه فرهنگي و هويتي مطرح بود، تأثير آن در برخي از سياستهاي حکومتي کاملاً مشخص بود. شخص محمدرضا شاه در اين سالها رفته رفته نگرشي منتقدانه و بعضاً ستيزه جويانه نسبت به سياستهاي غرب داشته و همواره به انتقاد از زورگويي ها، بيعدالتيهاي غرب و همچنين فرهنگ غربي مي پرداخت. بنابراين مسئله اساسي آن نيست که حکومت ايران در سالهاي 57 - 1340 دست به يک انقلاب فرهنگي بي سر و صدا و به دور از چشمان مردم ايران زد، کاملاً برعکس، شاه ايران و بسياري از نخبگان نزديک به او، قماري بزرگ را در عرصه عمومي جامعه آغاز کردند و طي اين اقدام هيچ پنهانکاري و ملاحظه اي هم نداشتند.

آخرین محصولات مشاهده شده